Uitspraak Nº 200.315.850/01. Gerechtshof Den Haag, 2025-04-22

• ECLI: ECLI:NL:GHDHA:2025:695
• Date: 22 April 2025
• Docket Number: 200.315.850/01
• Issuer: Gerechtshof Den Haag (Nederland)

GERECHTSHOF DEN HAAG

Civiel recht

Team Handel

Zaaknummer: 200.315.850/01

Arrest van 22 april 2025

in de zaak van

het Koninkrijk Bahrein,

hierna te noemen: Bahrein,

zetelend in Manama, Bahrein,

eiser,

advocaat: mr. G.W. van der Bend, kantoorhoudend in Amsterdam,

tegen

Bank Melli Iran,

hierna te noemen: BMI,

en

Bank Saderat Iran,

hierna te noemen: BSI,

hierna gezamenlijk te noemen: de Iraanse banken,

beide met een bekend adres in Teheran, Iran,

gedaagden,

advocaat: mr. R. Schellaars, kantoorhoudend in Amsterdam.

1 De zaak in het kort

1.1

De Iraanse banken houden aandelen in Future Bank, een mede door henzelf in 2004 opgerichte en in Bahrein gevestigde bank. Het handelen van Future Bank viel jarenlang onder het toepassingsbereik van door de Verenigde Naties, de Verenigde Staten en de Europese Unie opgelegde sancties tegen Iran en Iraanse entiteiten. In 2015 heeft de centrale bank van Bahrein besloten om Future Bank onder bewind te stellen en in 2016 om haar te liquideren. Daarop zijn de Iraanse banken een arbitrageprocedure begonnen tegen Bahrein op grond van een tussen Iran en Bahrein overeengekomen investeringsverdrag. Volgens de Iraanse banken zijn hun investeringen in Future Bank ten onrechte onteigend, zonder enige vorm van een eerlijk proces en in strijd met het investeringsverdrag. De arbitrage heeft in Nederland plaatsgevonden. De Iraanse banken hebben gevorderd dat het scheidsgerecht verklaart dat het bevoegd is over dit geschil te oordelen en dat Bahrein zijn verplichtingen onder het investeringsverdrag en het internationale recht heeft geschonden. Ook hebben de Iraanse banken gevorderd dat Bahrein wordt veroordeeld tot vergoeding van schade die zij als gevolg van die schendingen hebben geleden. Bahrein heeft de vorderingen bestreden en een beroep op niet-ontvankelijkheid gedaan. Daartoe heeft het aangevoerd dat Future Bank zich heeft schuldig gemaakt aan het stelselmatig schenden van internationale sanctiebepalingen en andere internationale regels ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering.

1.2

In zijn vonnis heeft het scheidsgerecht, onder toepassing van (in de eerste plaats) het investeringsverdrag en ander internationaal recht, zich bevoegd verklaard en de vordering van de Iraanse banken ontvankelijk. Het scheidsgerecht heeft geoordeeld dat er onvoldoende aanwijzingen zijn dat de bewezen (sanctie)schendingen waaraan Future Bank zich schuldig heeft gemaakt, ‘serious and widespread’ zijn en dat evenmin is voldaan aan het tweede voor niet-ontvankelijkheid geldende vereiste van een ‘close relationship’ tussen die schendingen en de vordering. Verder heeft het scheidsgerecht verklaard dat Bahrein zijn verplichtingen uit het investeringsverdrag heeft geschonden en Bahrein veroordeeld tot betaling van schadevergoeding.

1.3

Bahrein vordert dat het hof het vonnis van het scheidsgerecht vernietigt op de grond dat een geldige overeenkomst tot arbitrage ontbreekt (en het scheidsgerecht dus onbevoegd was) en/of dat het vonnis in strijd is met de openbare orde (art. 1065 lid 1, aanhef en onder a en e, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)). Het hof wijst deze vordering af.

2 Verloop van de procedure

2.1

Het verloop van de procedure blijkt uit de volgende stukken:

• -

  de inleidende dagvaarding van 7 maart 2022, met bijlage, waarmee Bahrein vernietiging heeft gevorderd van het tussen partijen op 9 november 2021 gewezen arbitrale vonnis van het Permanente Hof van Arbitrage (hierna: het scheidsgerecht) in Den Haag, gecorrigeerd bij vonnis van 6 december 2021 (hierna ook: het arbitrale vonnis, of: het vonnis);

• -

  de akte overlegging producties van Bahrein, met bijlagen;

• -

  de conclusie van antwoord van de Iraanse banken, met bijlagen;

• -

  de conclusie van repliek van Bahrein, met bijlagen;

• -

  de conclusie van dupliek van de Iraanse banken, met bijlagen.

2.2

Op 21 november 2024 heeft een mondelinge behandeling plaatsgevonden. De advocaten van partijen hebben daar de zaak toegelicht, mede aan de hand van pleitaantekeningen die zij hebben overgelegd. Van de mondelinge behandeling is een proces-verbaal opgemaakt.

2.3

Bij brief van 6 januari 2025 heeft mr. Schellaars namens de Iraanse banken gereageerd op het proces-verbaal van de mondelinge behandeling. Namens Bahrein heeft mr. Van der Bend bij brief van 8 januari 2025 eveneens gereageerd op het proces-verbaal en op de reactie daarop van de Iraanse banken.

3 Feitelijke achtergrond

3.1

Tussen partijen staan de volgende feiten vast.

3.2

BMI en BSI zijn in Iran opgerichte banken (hierna: de Iraanse banken). BMI is eigendom van Iran. De Iraanse regering houdt een direct belang van meer dan 20% in BSI. In 1971 hebben de Iraanse banken filialen in Bahrein geopend.

3.3

In 2002 hebben Iran en Bahrein een bilateraal investeringsverdrag gesloten (voluit: ‘Agreement on Reciprocal Promotion and Protection of Investments between the Government of the Islamic Republic of Iran and the Government of the Kingdom of Bahrain’; hierna: het BIT). Op 12 oktober 2004 is het BIT in werking getreden. Artikel 11 van dat BIT bepaalt, voor zover hier van belang, het volgende:

‘1. If any dispute arises between the host Contracting Party and investor(s) of the other Contracting Party with respect to an investment, the host Contracting Party and the investor(s) shall primarily endeavour to settle the dispute in an amicable manner though negotiation and consultation.

2. In the event that the host Contracting Party and the investor(s) can not agree within 4 months from the date of the notification of the claim by one party to the other, either of them may refer the dispute to:

(…)

( c) an ad-hoc tribunal which, unless otherwise agreed upon by the parties to the dispute, shall be established under the arbitration rules of the United Nations Commission on International Trade Law (UNCITRAL).
3. A dispute primarily referred to the competent courts of the host Contracting Party, as long as it is pending, cannot be referred to arbitration save with the parties’ agreement; and in the event that a final judgment is rendered, it cannot be referred to arbitration.

(…)’

3.4

Op 3 maart 2004 zijn de Iraanse banken samen met de Bahreinse Ahli United Bank (hierna: AUB) een ‘Memorandum of Understanding’ en een ‘Shareholders’ Agreement’ aangegaan voor de oprichting van Future Bank, een commerciële, in Bahrein te vestigen bank. Op 23 juni 2004 heeft de Centrale Bank van Bahrein (hierna: de CBB), de Bahreinse toezichthouder op het bankwezen, aan Future Bank een bankvergunning voor de Bahreinse markt verleend. Op 7 juli 2004 is Future Bank opgericht als rechtspersoon. De Iraanse banken en AUB houden voor gelijke delen aandelen in Future Bank.

3.5

Het handelen van Future Bank viel jarenlang onder het toepassingsbereik van door de Verenigde Naties (hierna: VN), de Verenigde Staten (hierna: VS) en de Europese Unie (hierna: EU) opgelegde sancties tegen Iran en Iraanse entiteiten. Deze sancties hebben als gemeenschappelijk doel een einde te maken aan de bedreiging van de internationale vrede en veiligheid die wordt veroorzaakt door de pogingen van Iran zijn nucleaire en raketprogramma te ontwikkelen. Zij zijn onder andere gericht op de internationale handel en de financiële sector. Daarnaast was Future Bank onderworpen aan Bahreinse regelgeving ter voorkoming en bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering.

3.6

De CBB hield toezicht op de naleving van de sancties door Future Bank en heeft daarover gerapporteerd in 2006, 2008, 2009, 2010 en 2012. In haar rapportages gaf de CBB aan Future Bank aanwijzingen over het voldoen aan de sancties en de Bahreinse wet- en regelgeving. Future Bank heeft steeds gereageerd op de rapporten van de CBB.

3.7

Bij brief van 30 april 2015 heeft de CBB aan Future Bank haar besluit tot onderbewindstelling (‘administration’) van Future Bank medegedeeld. De brief houdt onder andere het volgende in:

‘Your company is required to cease trading immediately. You must give the CBB’s representative (…) full access to your premises and business, its records and its systems. Your staff must comply with our instructions going forward. The legal rights of all directors, management and shareholders in relation to the company, are now suspended. The CBB has assumed full managerial control over your business.’

3.8

Future Bank heeft bezwaar gemaakt tegen het besluit tot onderbewindstelling. De CBB heeft dit bezwaar afgewezen op de grond dat Future Bank zich had schuldig gemaakt aan overtreding van regelgeving op het gebied van anti-witwassen en aan

‘violations of the local and international regulations in relation to bank transactions with institutions that are subject to international sanctions’.

3.9

In een op 24 mei 2015 gedateerd rapport heeft de CBB geconcludeerd dat Future Bank verschillende nationale en internationale regels heeft geschonden.

3.10

Op 22 december 2016 heeft de CBB besloten tot de liquidatie (‘liquidation’) van Future Bank.

3.11

Met een Notice of Arbitration van 8 februari 2017 hebben de Iraanse banken de arbitrale procedure aanhangig gemaakt die tot het arbitrale vonnis van 9 november 2021 van het scheidsgerecht heeft geleid.

3.12

In hun Statement of Claim hebben de Iraanse banken aangevoerd dat Bahrein:

‘expropriated Claimants’ investments without any justification or any form of due process of fairness, nor any sense of proportionality, but rather abruptly and arbitrarily in violation of all procedural and substantive protections under the BIT’,

en dat enige compensatie voor de onteigening is uitgebleven.

3.13

De Iraanse banken hebben in de arbitrageprocedure het volgende gevorderd:

1. Declare that the Tribunal has jurisdiction over this...