Uitspraak Nº 22/02270. Hoge Raad, 2024-05-17

• ECLI: ECLI:NL:HR:2024:712
• Date: 17 May 2024
• Docket Number: 22/02270

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

CIVIELE KAMER

Nummers 22/02230 en 22/02270

Datum 17 mei 2024

ARREST

In de zaak (nummer 22/02230) van

STICHTING ONDERHANDELINGEN THUISKOPIEVERGOEDING,

gevestigd te Den Haag,

EISERES tot cassatie,

hierna: SONT,

advocaten: S.M. Kingma en M.E.A. Möhring,

tegen

1. HP NEDERLAND B.V.,

gevestigd te Amstelveen,

hierna: HP,

2. DELL B.V.,

gevestigd te Amsterdam,

hierna: Dell,

3. STICHTING OVERLEGORGAAN BLANCO INFORMATIEDRAGERS,

gevestigd te Zoetermeer,

hierna: Stobi,

VERWEERSTERS in cassatie,

hierna gezamenlijk: HP c.s.,

advocaat: A.M. van Aerde,

En in de zaak (nummer 22/02270) van

STICHTING DE THUISKOPIE,

gevestigd te Amsterdam,

EISERES tot cassatie,

hierna: Stichting De Thuiskopie,

advocaten: T. Cohen Jehoram en G.J. Harryvan,

tegen

1. HP NEDERLAND B.V.,

gevestigd te Amstelveen,

hierna: HP,

2. DELL B.V.,

gevestigd te Amsterdam,

hierna: Dell,

3. STICHTING OVERLEGORGAAN BLANCO INFORMATIEDRAGERS,

gevestigd te Zoetermeer,

hierna: Stobi,

VERWEERSTERS in cassatie,

hierna gezamenlijk: HP c.s.,

advocaat: A.M. van Aerde.

1 Procesverloop

Voor het verloop van het geding in feitelijke instanties verwijst de Hoge Raad naar:

a. de vonnissen in de zaak C/09/561257 / HA ZA 18-1035 van de rechtbank Den Haag van 30 januari 2019 en 18 september 2019;

b. het arrest in de zaak 200.272.397/01 van het gerechtshof Den Haag van 22 maart 2022.

SONT en Stichting De Thuiskopie hebben ieder afzonderlijk tegen het arrest van het hof beroep in cassatie ingesteld.

HP c.s. hebben in beide zaken een verweerschrift tot verwerping ingediend.

De zaak is voor partijen toegelicht door hun advocaten, voor SONT mede door M.E.A. Möhring en voor HP c.s. mede door N.M. Bilderbeek.

De conclusie van de Advocaat-Generaal G.R.B. van Peursem strekt in beide zaken tot schorsing van het geding en het stellen van prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie over art. 5 lid 2, aanhef en onder b, van Richtlijn 2001/29/EG.

De advocaten van partijen hebben schriftelijk op die conclusie gereageerd.

2 Uitgangspunten en feiten in beide zaken

2.1

In deze zaken is aan de orde of het maken van een offline streaming copy (ook wel tethered download genoemd) van een auteursrechtelijk beschermd werk moet worden aangemerkt als het maken van een zogenoemde thuiskopie als omschreven in art. 16c lid 1 Auteurswet (hierna: Aw), dat wil zeggen: het reproduceren van een werk ‘zonder direct of indirect commercieel oogmerk’ en uitsluitend dienend ‘tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt’. Als dat het geval is, zijn fabrikanten en importeurs van apparatuur waarmee de offline streaming copy kan worden weergegeven, zoals smartphones, tablets en pc’s, een billijke vergoeding verschuldigd (art. 16c lid 2 Aw). Omdat de beantwoording van de hiervoor bedoelde vraag samenhangt met de uitleg van bepalingen van Richtlijn 2001/29/EG1 (hierna: Auteursrechtrichtlijn) en over deze uitleg redelijkerwijs twijfel kan bestaan, heeft de Hoge Raad het voornemen hierover prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna: HvJEU).

2.2

Dit tussenarrest dient ertoe partijen in beide zaken gelegenheid te bieden zich uit te laten over het stellen van prejudiciële vragen.

2.3

In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.

(i) Offline streaming copies, ook wel tethered downloads genoemd, zijn downloads of kopieën van werken (muziek, films, kortweg ‘content’) die offline beschikbaar worden gesteld aan een gebruiker van een betaalde streamingdienst (bijvoorbeeld Spotify). Het voordeel van deze faciliteit is dat de gebruiker deze gedownloade kopieën ook kan afspelen wanneer er geen internettoegang is.

(ii) De offline streaming copy wordt aangeboden als integraal onderdeel van de abonnementsdienst van de aanbieder, zodat de aanbieder daar een commercieel doel mee heeft.

(iii) De gang van zaken bij het maken van een offline streaming copy is als volgt:

a) de gebruiker geeft – door binnen de applicatie van de streamingdienst te drukken op de daarvoor bestemde knop – aan welk downloadbare werk hij offline ter beschikking wil hebben;

b) de aanbieder plaatst de door de gebruiker aangewezen content op een door de aanbieder speciaal geselecteerd deel van het geheugen van het apparaat (bijvoorbeeld een smartphone) van de gebruiker, die dat deel aan de aanbieder ter beschikking heeft gesteld; de gebruiker bepaalt de opslaglocatie niet en heeft daarin zelf geen keuzevrijheid; hij kan de content ook niet ergens anders neerzetten;

c) de aanbieder slaat de content op in een door hem bepaalde encryptiemethode, en alleen hij kan de content decrypten;

d) de stappen b) en c) verlopen via een geautomatiseerd proces;

e) de content blijft door technische beschermingsmaatregelen binnen de streamingfaciliteit; de gebruiker kan deze niet overplaatsen naar een ander medium;

f) na verloop van tijd (bij het eindigen van het abonnement, in andere door de gebruikersvoorwaarden bestreken gevallen en indien de rechthebbende tot het auteursrecht de toestemming intrekt) wordt de op het apparaat van de gebruiker opgeslagen content automatisch verwijderd;

g) de rechthebbende behoudt de controle over de werken: hij bepaalt welke werken aan abonnees ter beschikking worden gesteld en hij kan (doen) bewerkstelligen dat de toegang tot de offline streaming copies wordt geblokkeerd of dat een download wordt verwijderd.

(iv) HP en Dell zijn producenten van ICT-apparatuur zoals computers en smartphones en worden als zodanig geraakt door de heffing van de billijke vergoeding als bedoeld in art. 5 lid, aanhef en onder b, Auteursrechtrichtlijn en art. 16c lid 2 Aw.

(v) Stobi behartigt de belangen van alle partijen (fabrikanten, importeurs, distributeurs en agenten) die geraakt worden door de heffing van de thuiskopievergoeding op ‘blanco informatiedragers’ (voorwerpen die bestemd zijn om beelden, geluid of informatie op vast te leggen, zoals USB-sticks).

(vi) Stichting De Thuiskopie is krachtens art. 16d Aw belast met de inning en verdeling van de thuiskopievergoeding.

(vii) SONT is op grond van art. 16e Aw belast met het vaststellen van de hoogte van de thuiskopievergoeding. In SONT zijn (organisaties van) rechthebbenden en betalingsplichtigen vertegenwoordigd.

(viii) In 2017 heeft SONT de voorwerpen en tarieven van de thuiskopievergoeding vastgesteld voor de periode van 1 januari 2018 tot en met 31 december 2020. Daarbij zijn als voorwerpen van de thuiskopievergoeding onder meer aangewezen (met daarachter de tarieven voor achtereenvolgens de periode 2015-2017 en de periode 2018-2020):

“PC/Laptop/notebook/server/mediacenter € 3,50 € 2,60

Tablet € 3,50 € 2,60

Smartphone/Telefoon met MPS-speler € 3,50 € 4,70

USB Sticks € - € 0,60”

Voorts is bij de ‘mee te nemen herkomstcategorieën’ onder meer vermeld:

“betaalde download streaming dienst”.

2.4

HP c.s. vorderen in deze procedure, voor zover in cassatie van belang, een verklaring voor recht dat geen billijke compensatie als bedoeld in art. 5 lid 2, aanhef en onder b, Auteursrechtrichtlijn en art. 16c Aw verschuldigd is voor offline streaming copies. De rechtbank heeft de vordering afgewezen.2

2.5

Het hof heeft het vonnis van de rechtbank vernietigd en voor recht verklaard dat geen billijke compensatie zoals genoemd in art. 16c Aw verschuldigd is voor offline streaming copies / tethered downloads.3 Hiertoe heeft het hof, voor zover in cassatie van belang, het volgende overwogen:

“4.4 In artikel 16b lid 1 Aw, dat ziet op traditionele vormen van reproduceren zoals overschrijven en fotokopiëren, is bepaald dat van een privé-kopie niet alleen sprake is als een natuurlijke persoon die voor zijn eigen gebruik bestemde kopie zelf vervaardigt, maar ook als hij een ander de opdracht tot vervaardiging daarvan geeft. Deze ‘opdracht’-regel ontbreekt in artikel 16c Aw, dat ziet op de reproductie van muziek, bewegend beeld en op digitale kopieën (…).

4.5

Uit (…) de parlementaire geschiedenis op artikel 16c Aw komt naar voren dat een kopie van muziek of bewegend beeld of een digitale kopie niet zonder meer de status van thuiskopie in de zin van dat artikel verliest wanneer hij door een ander in opdracht van een natuurlijke persoon wordt gemaakt maar dat dit wel zo is wanneer die ander daarbij met commercieel oogmerk/professioneel handelt. (…)

4.6

Artikel 16c Aw moet derhalve aldus worden uitgelegd dat van een thuiskopie geen sprake is wanneer de kopie in opdracht van een natuurlijke persoon is gemaakt door een derde die professioneel/met commercieel oogmerk handelt.

4.7

Of ook artikel 5 lid 2 b) [Auteursrechtrichtlijn] aan de hoedanigheid van thuiskopie de eis stelt dat deze niet door een...