Uitspraak Nº 23-000561-23. Gerechtshof Amsterdam, 2024-11-26

• ECLI: ECLI:NL:GHAMS:2024:3229
• Docket Number: 23-000561-23
• Date: 26 November 2024
• Issuer: Gerechtshof Amsterdam (Nederland)

afdeling strafrecht

parketnummer: 23-000561-23

datum uitspraak: 26 november 2024

TEGENSPRAAK

Arrest van het gerechtshof Amsterdam gewezen op het hoger beroep, ingesteld tegen het vonnis van de politierechter in de rechtbank Amsterdam van 16 februari 2023 in de strafzaak onder parketnummer 13-046554-22 tegen

[verdachte] ,

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] ,

adres: [adres] .

Onderzoek van de zaak

Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep van 21 oktober 2024 en 13 november 2024.

De verdachte heeft hoger beroep ingesteld tegen voormeld vonnis.

Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaten-generaal (hierna: advocaat-generaal) en van hetgeen de verdachte en de raadsvrouw naar voren hebben gebracht.

Tenlastelegging

Aan de verdachte is ten laste gelegd dat:

zij op of omstreeks 28 maart 2021 te Amsterdam tezamen en in vereniging met anderen, althans alleen, opzettelijk niet heeft voldaan aan een opdracht krachtens artikel 175 gemeentewet, te weten een (nood)bevel van de (loco)burgemeester, in elk geval krachtens wettelijk voorschrift, gegeven door of namens de Burgemeester van Amsterdam (zijnde een ambtenaar met uitoefening van enig toezicht belast), immers heeft zij, verdachte toen en aldaar zich niet (op eerste vordering) verwijderd van het Museumplein en/of de omgeving van het Museumplein, te weten onder andere het Museumplein nadat dit was gevorderd door de politie, terwijl voornoemde opdracht inhield dat zij, verdachte, zich moest verwijderen van het Museumplein en/of haar omgeving.

Voor zover in de tenlastelegging taal- en/of schrijffouten voorkomen, zal het hof deze verbeterd lezen. De verdachte wordt daardoor niet in de verdediging geschaad.

Vonnis waarvan beroep

Het vonnis waarvan beroep zal worden vernietigd, omdat het hof – anders dan de politierechter – niet tot een bewezenverklaring komt.

Standpunten

Standpunt van de advocaat-generaal

De advocaat-generaal heeft betoogd dat het tenlastegelegde bewezen dient te worden verklaard, dat dit een strafbaar feit oplevert en dat de verdachte strafbaar is. Voorts heeft zij gerekwireerd tot oplegging van een geldboete van € 250,- subsidiair vijf dagen hechtenis.

Standpunt van de verdachte

In het kader van de verdediging is onder meer betoogd dat het noodbevel van de locoburgemeester van 28 maart 2021 onrechtmatig is en dat de verdachte daarom dient te worden vrijgesproken. Daarnaast is verweer gevoerd ten aanzien van de overige te beantwoorden vragen van artikel 350 van het Wetboek van Strafvordering (Sv).

Overwegingen van het hof

Inleidend

De zaak van de verdachte maakt deel uit van ongeveer 70 strafzaken die in hoger beroep gelijktijdig zijn behandeld. De verdachte was betrokken bij een bijeenkomst die werd gehouden op 28 maart 2021 op het Museumplein in Amsterdam. Tijdens deze bijeenkomst werd (ook) geprotesteerd tegen de coronamaatregelen van de regering. De tenlastelegging luidt in al die strafzaken dat de verdachte op die dag het noodbevel van de locoburgemeester om zich van het plein te verwijderen niet heeft opgevolgd.

Sinds maart 2020 was Nederland steeds meer in de greep gekomen van de coronapandemie. De context van deze strafzaak wordt mede bepaald door de maatregelen die zijn getroffen om die pandemie het hoofd te bieden, zoals van toepassing op de pleegdatum van het feit. In maart 2021 nam het aantal besmettingen toe. Een derde golf besmettingen werd zichtbaar. De zogeheten “harde” lockdown, ingegaan op 15 december 2020, werd op enkele onderdelen in beperkte mate in de daarop gevolgde maanden versoepeld. Maar er golden nog veel ingrijpende en beperkende maatregelen. In januari 2021 werd gestart met vaccinaties.

Het wettelijk kader voor de geldende maatregelen werd gevormd door de op 1 december 2020 in werking getreden Tijdelijke wet maatregelen covid-19, waarmee de Wet publieke gezondheid werd aangevuld. Om het coronavirus te bestrijden waren aanvankelijk maatregelen in noodverordeningen vastgelegd. Deze wet bood voor de maatregelen een nieuwe basis met meer democratische legitimatie. De maatregelen werden telkens opgenomen in de Tijdelijke regeling maatregelen covid-19, een ministeriële regeling op grond van die gewijzigde Wet publieke gezondheid. Hieraan gingen telkens adviezen van een groot aantal deskundigen en veelal ook debat in de Tweede Kamer vooraf. Daarbij kwamen ook de negatieve consequenties, die het mogelijke gevolg van de maatregelen zouden zijn, aan de orde.

De opvattingen in de samenleving met betrekking tot de geldende maatregelen liepen sterk uiteen. Een grote meerderheid voegde zich in de strenge kaders die werden gesteld, ook al ervaarde men de aanzienlijke nadelen en beperkingen daarvan. Er was ook protest, uiteenlopend in intensiteit, nuance en uitingsvorm. Tijdens de behandeling van de strafzaak van de verdachte en die van de medeverdachten is dat opnieuw gebleken. Critici vonden in die tijd dat in de politieke besluitvorming onvoldoende recht werd gedaan aan de bestaande pluraliteit van opvattingen en belangen en zij riepen in het publieke debat op daaraan meer aandacht te geven. Maar er waren ook verdergaande geluiden die inhielden dat ons land inmiddels een dictatuur was geworden en dat de Nederlandse bevolking gebukt ging onder tirannie.

Een in het oog springende maatregel die op 28 maart 2021 nog van kracht was, is de avondklok, geldend van 21:00 uur tot 4:30 uur. Deze was aanvankelijk bevolen met toepassing van artikel 8, lid 1 en lid 3, van de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag (Wbbbg). Later heeft deze een andere wettelijke basis gekregen en heeft hij stand gehouden bij de rechter. Tegelijkertijd met de avondklok was dringend geadviseerd per dag niet meer dan één persoon te ontvangen (de bezoekbeperking).

De middelbare scholen en het MBO waren slechts gedeeltelijk open en in het hoger onderwijs werd uitsluitend op afstand gedoceerd. Winkels mochten op afspraak klanten ontvangen tot een maximum van twee per verdieping. Buiten sporten was toegestaan tot een maximum van vier personen, voor zover gedaan bij sportverenigingen en op door gemeenten aangewezen plekken. Gevaccineerde bewoners in een verpleeghuis mochten twee personen per dag ontvangen en overige burgers mochten maximaal één bezoeker van 13 jaar of ouder per dag ontvangen. En verder gold al lange tijd het dringende advies om te allen tijde anderhalve meter afstand te houden. Op veel openbare locaties was men verplicht mondkapjes te dragen.

In de kern komt het erop neer dat samenkomen alleen in zeer kleine groepen was toegestaan en dat ook dan besmetting zoveel mogelijk diende te worden voorkomen.

Op 28 maart 2021 was Nederland dus nog voor een aanzienlijk deel “op slot”. Als uitgangspunt gold dat men zoveel mogelijk thuis moest blijven. De verdachte heeft in de gevoerde verweren vooral een beroep gedaan op het grondwettelijk recht tot betoging dan wel de morele plicht van de overheden om betogers te ondersteunen, maar aan de betekenis van de genoemde beperkingen, die ook voor de verdachte bestonden, is bij de inkleding van die verweren nauwelijks tot geen aandacht besteed.

Het ging op 28 maart 2021 om een bijeenkomst, getypeerd als “koffie drinken” op het Museumplein, waartoe op sociale media oproepen werden gedaan. Onder deze noemer hebben de bijeenkomsten ook ruime publieke bekendheid gekregen. Ze werden sinds januari 2021 elke zondag gehouden.

Uit de processtukken blijkt dat bij dat “koffie drinken” de anderhalve meter afstand en het verbod om in groepen met meer dan een gemaximeerd aantal deelnemers in de openbare ruimte samen te komen, zoals dringend geadviseerd respectievelijk wettelijk bepaald, niet in acht werden genomen. Mede tegen de achtergrond van deze benaming van de bijeenkomst begrijpt het hof dat de beoogde uiting van verzet tegen de coronamaatregelen gepaard ging met niet-inachtneming dan wel niet-naleving van die maatregelen. Bezien vanuit het geheel van geldende (wettelijke) regels kan een vrij simpele conclusie worden getrokken: de groep mensen waarvan de verdachte deel uitmaakte hoorde op 28 maart 2021 niet op het Museumplein te zijn.

Deze verwevenheid van protest tegen de maatregelen en de intentie tot overtreding ervan roept ook de vraag op of elke deelnemer afzonderlijk eigenlijk wel moet worden aangemerkt als deelnemer aan een demonstratie die onder het bereik van de grondwettelijke en internationaalrechtelijke waarborgen valt. Maar het hof stelt vast dat zowel de advocaat-generaal als de verdachte, in navolging van de locoburgemeester, in deze strafzaak ervan is uitgegaan dat het om een vreedzame demonstratie ging. Dat brengt met zich dat, mede gelet op hetgeen hierna zal worden overwogen, voor de beoordeling van de tenlastelegging in het midden kan blijven in welke mate voor de verdachte het accent wat betreft intentie en feitelijk handelen heeft gelegen op deelname aan een demonstratie.

Tegen deze achtergrond wil het hof evenwel niet onvermeld laten dat het minst...